Begin april 2012 is Lira samen met de vier andere in Cedar samenwerkende stichtingen binnen de grenzen van Hoofddorp verhuisd van de Siriusdreef naar het Holland Office Center (HOC) aan de Kruisweg. Zo'n moment roept vragen op als: wat zijn de vooruitzichten van het collectief beheer van auteursrechten?

Met zekerheid valt daar weinig over te zeggen. Neem bijvoorbeeld Stichting de Thuiskopie. Minister Hirsch Ballin van Justitie had vanaf 2007 in een reeks van AMvB's de stichting in feite ter dood veroordeeld door uitbreiding van de incasso naar nieuwe soorten dragers uit te sluiten. Tot verrassing van velen schoot in maart 2012 alsnog de Europese auteursrechtrichtlijn de Nederlandse rechthebbenden te hulp. Dat gebeurde toen op 27 maart 2012 het Gerechtshof te Den Haag een arrest het licht liet zien in een beroepsprocedure tegen de Staat der Nederlanden. aangespannen door Stichting Norma, de artiesten- en acteurs-cbo.

Het gerechtshof stelde vast dat Nederland door de AMvB's van minister Hirsch Ballin ernstig tegen het Europees recht had gezondigd. Als gevolg daarvan was de Nederlandse staat volgens het arrest aansprakelijk voor alle aangerichte schade en blijft de Nederlandse staat aansprakelijk zolang nieuwe schade wordt aangericht. Hoevéél de staat via Stichting de Thuiskopie alsnog aan rechthebbenden moet betalen, zal uitgezocht moeten worden in een aparte procedure. Dat het daarbij om miljoenen euro's gaat lijkt inmiddels wel vast te staan.

In het kort ligt aan de veroordeling van de staat ten grondslag dat het afschaffen van het verbodsrecht van makers ten aanzien van het privé-kopiëren voor eigen oefening, studie of gebruik wettelijk mogelijk is, maar dat die beperking van de bevoegdheden van makers vervolgens financieel volledig gecompenseerd dient te worden. Bij de thuiskopieheffing dient die compensatie ook nog eens ten aanzien van álle dragers plaats te vinden, dus niet alleen over lege cd's en dvd's zoals de minister vanaf 2007 verordonneerde, maar ook over bijvoorbeeld digitale audiospelers en digitale videorecorders - om slechts twee nieuwe technieken te noemen.
Stichting de Thuiskopie blijkt met het arrest belangrijk aan verloren kracht terug te winnen, en dat is een goed signaal voor alle collectieve beheersorganisaties. Of om het met een totale omkering van een uitspraak van een bekend hoogleraar in het auteursrecht te zeggen: 'Al met al pakken zich donkere wolken samen boven de Staat der Nederlanden in verband met het Nederlandse heffingenstelsel…'

Kees Holierhoek
Voorzitter Stichting Lira